İnsanlık tarihi boyunca görülmüştür ki denetimsizlik sorumsuzluk doğurmuştur. Dünyada ilk insan hakkı ihlalini önleme amacıyla kurulmuş Divan-ı Mezalim bizim tarihimize ait olmasına rağmen literatüre maalesef ombudsmanlık adı ile İsveç yani Batı eli ile geçmiştir. İnsanlık tarihi boyunca görülmüştür ki denetimsizlik sorumsuzluk, sorumsuzluk verimsizlik, verimsizlik ise bütün hastalıkların doğuş sebebi olmuştur. Dünyada ilk kamu denetimi olarak insan hakkı ihlalini önleme amacıyla kurulmuş Divan-ı Mezalim bizim tarihimize ait olmasına rağmen literatüre maalesef ombudsmanlık adı ile İsveç yani Batı eli ile geçmiştir. 12 EYLÜL REFERANDUMUNUN DEMOKRATİK KAZANIMI: İktidarın demokratikleşme yolunda önemli katkılarından biri de 12 Eylül halk oylaması ile Anayasamıza dahil edilen kamu denetimidir. Bizler yazılarımız ve halkımıza yönelik söylemlerimizle her türlü siyasi mülahazanın dışında referandumda “evet” denilmesi gerektiğini savunurken, önemli sebeplerden biri de böylesine bir anayasal değişimin devletin tıkanmış damarlarını açacak ve seçilmişlerin art niyetli tıkanıklıklarına baypas görevi yapacak olmasıdır. Her ne kadar haksız suçlama ve söylemlere maruz kalmış olsak da ülkenin normalleşme sürecine katkı sağlamak bizleri memnun etmektedir. UNUTULMUŞ TARİHİMİZ: DİVAN-I MEZALİM Ombudsman kelime itibariyle İsveççe “aracı” anlamına gelen “ombuds” ile kişi anlamına gelen “man” kelimelerinden oluşmuş olup “aracı kişi” anlamına gelmektedir. Türkçe karşılığı kurumsal kamu denetçisi, kamu hakemi gibi ifadelerle kullanılmaktadır. Türk Dil Kurumu ise bu kavramı, parlamento tarafından görevlendirilen, vatandaşları resmi makamların keyfi ve yasa dışı uygulamalarına karşı korumakla görevli kişi veya kurum olarak tanımlar. Kurumsal anlamda ombudsman; parlamento tarafından seçilen, birey ile devlet organları arasındaki anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapan bağımsız bir kurumdur. Dünyada ilk defa 1967’de ABD’de uygulanmaya başlanmış olsa da benzer uygulamalar Osmanlı İmparatorluğu’nda ve başka ülkelerde daha önce de görülmüştür. Ombudsmanlık kurumu her ne kadar dünya literatürüne İsveç’te girmiş olsa da, İsveç Kralı 12. Charles’ın Osmanlı’da bulunduğu dönemde Divan-ı Hümayun bünyesinde faaliyet gösteren ve haksızlığa uğrayan kişileri dinleyerek karar veren sistemden etkilenerek bu kurumu ülkesine taşıdığı kabul edilmektedir. 1704-1714 yıllarında Osmanlı topraklarında bulunan İsveç Kralı 12. Charles (Demirbaş Şarl), ülkesine döndüğünde yöneticilerin hukuka uygun davranmasını denetleyecek bir sistem kurulmasını sağlamıştır. Paris yerel yönetimi kaynaklarında da ombudsmanlık kurumunun İsveç’e Osmanlı’dan esinlenerek geçtiği ifade edilmektedir. Divan-ı Mezalim, Osmanlı idari yapısında şikâyetlerin değerlendirildiği, yüksek yargı niteliğinde kararlar veren ve yaptırım gücü olan önemli bir kurumdur. Osmanlı’da kadılık müessesesi ile birlikte hukuk düzeninin temel taşlarından biri olmuştur. Osmanlı’nın en güçlü padişahlarından Yavuz Sultan Selim’e dahi hukuk karşısında sınırlar çizilebilmesi bu sistemin gücünü göstermektedir. Günümüzde ise ombudsmanlık; İsveç’ten sonra Finlandiya, Danimarka, Norveç, Yeni Zelanda, Fransa, İngiltere, İspanya ve İtalya gibi birçok ülkede uygulanmaktadır. KAMU DENETİMİ (OMBUDSMANLIK) VE BAĞIMSIZ DENETİM Demokratik sistemlerde bireyin haklarının korunması, kamu ve özel sektörde verimliliğin artırılması açısından denetim büyük önem taşımaktadır. Siyasi ve bürokratik yapıların yol açtığı sorunların aşılmasında kamu denetimi önemli bir araçtır. Aynı şekilde özel sektörün sağlıklı büyümesi ve kurumsallaşması için de bağımsız denetim kritik rol oynamaktadır. Özellikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve uluslararası muhasebe standartlarına uyum süreci, bağımsız denetimin önemini artırmıştır. Kamu yönetiminde ve özel sektörde şeffaflık, hesap verebilirlik ve etkinlik sağlanmadan güçlü bir devlet yapısının kurulması zordur. Bu nedenle hem kamu denetimi hem de bağımsız denetim mekanizmalarının etkin şekilde işletilmesi, ülkenin geleceği açısından büyük önem taşımaktadır.